Procedura reagowania na incydent
Przewodnik kryzysowy dla rodziców — co robić krok po kroku, gdy dziecko stało się ofiarą zagrożenia online.
Zasada nadrzędna
W każdej sytuacji kryzysowej priorytetem jest bezpieczeństwo i dobrostan dziecka, nie udowodnienie winy sprawcy ani techniczne zabezpieczenie dowodów. Najpierw zadbaj o dziecko, potem o dokumentację.
Kiedy używać tego przewodnika
Użyj, gdy dziecko:
- ujawniło kontakt z nieznajomym, który zachowywał się niepokojąco (grooming)
- otrzymało lub udostępniło treści seksualne (sextorsja)
- doświadcza cyberprzemocy (nękanie, publiczne poniżanie, wykluczenie)
- przypadkowo natrafiło na treści drastyczne (przemoc, pornografia)
- padło ofiarą oszustwa lub kradzieży danych
Krok 1: Zadbaj o dziecko (pierwsze 15 minut)
Jak rozmawiać z dzieckiem
- Zachowaj spokój — panika rodzica nasila stres dziecka
- Powiedz: "Dobrze, że mi powiedziałeś/powiedziałaś. To nie jest twoja wina."
- Nie pyta "Dlaczego to zrobiłeś/zrobiłaś?" — to brzmi jak oskarżenie
- Nie odbieraj natychmiast urządzenia — dziecko może odebrać to jako karę
- Zapewnij, że jesteś po jego stronie
Jeśli dziecko jest w stanie ostrego stresu lub niebezpieczne zachowania:
- Zadzwoń na 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży — czynny całą dobę)
- W sytuacji zagrożenia życia: 112
Krok 2: Zabezpiecz dowody (pierwsze 30 minut)
Zrób zrzuty ekranu ZANIM usuniesz treść lub zablokujesz konto sprawcy:
Co fotografować
- Wiadomości — całą historię czatu, z widoczną nazwą/profilem rozmówcy
- Profil sprawcy — zdjęcie, opis, identyfikator
- Datę i godzinę (widoczną na zrzucie)
- Adres URL strony lub aplikacji
- Wszelkie przesłane materiały (pliki, zdjęcia, linki)
Jak zrobić zrzut ekranu:
- iPhone: przycisk boczny + głośność góra
- Android: przycisk zasilania + głośność dół
- Windows: klawisz PrtSc lub Win + Shift + S
Zapisz zrzuty w bezpiecznym miejscu (np. e-mail do siebie, chmura).
Krok 3: Działaj według scenariusza
Scenariusz A — Grooming (nieodpowiedni kontakt z dorosłym)
- Nie konfrontuj sprawcy — może usunąć konta i dowody
- Zabezpiecz zrzuty ekranu (krok 2)
- Zablokuj sprawcę na platformie
- Zgłoś konto do platformy (funkcja "Zgłoś")
- Zgłoś do Dyżurnet.pl → zgłoszenie online przez formularz
- Złóż zawiadomienie na Policję (możliwe online lub w komisariacie)
- Skontaktuj się z Fundacją Dajemy Dzieciom Siłę: 116 123
Gdzie zgłosić:
- Dyżurnet.pl — formularz online NASK
- Policja: 997 lub komisariat
Scenariusz B — Sextorsja (szantaż treściami intymnymi)
Nie płać okup
Zapłacenie okrupu NIE gwarantuje usunięcia materiałów. Sprawcy zazwyczaj żądają kolejnych kwot. Zgłoszenie organom ścigania jest skuteczniejsze.
- Powiedz dziecku: "To nie jest twoja wina. Sprawca popełnia przestępstwo."
- Nie usuwaj rozmów — są dowodem
- Zabezpiecz zrzuty ekranu
- Zgłoś konto i treści do platformy (każda platforma ma funkcję "Zgłoś")
- Jeśli materiały zostały już opublikowane — skontaktuj się z programem "Zdjęcie" NASK: zdjecie.nask.pl — bezpłatna pomoc w usuwaniu intymnych zdjęć nieletnich z sieci
- Złóż zawiadomienie na Policję
- CERT Polska: cert.pl — zgłaszanie incydentów
Scenariusz C — Cyberprzemoc (nękanie, poniżanie, wykluczenie)
- Udokumentuj (zrzuty ekranu — data, treść, sprawca)
- Nie zachęcaj dziecka do odwetu — może pogorszyć sytuację
- Zablokuj sprawcę na platformie
- Zgłoś treści do platformy
- Jeśli sprawca to uczeń tej samej szkoły — skontaktuj się z pedagogiem szkolnym
- Jeśli cyberprzemoc zawiera groźby lub jest poważna — zgłoś na Policję
Zasoby:
- Helpline.org.pl — pomoc psychologiczna dla dzieci i nastolatków
- Szkoła — pedagog, psycholog szkolny
Scenariusz D — Treści drastyczne (przypadkowe napotkanie)
- Zachowaj spokój — nie reaguj gwałtownie przy dziecku
- Porozmawiaj o tym, co dziecko widziało — nie unikaj tematu
- Zadaj pytania otwarte: "Jak się czujesz po tym, co zobaczyłeś/aś?"
- Zgłoś treści do platformy i Dyżurnet.pl
- Rozważ konsultację z psychologiem dziecięcym, jeśli dziecko jest mocno poruszone
Scenariusz E — Oszustwo / kradzież danych / konta
- Zmień hasła do kont — zacznij od e-maila (to klucz do reszty)
- Włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA) wszędzie, gdzie możliwe
- Zgłoś kradzież konta do platformy (każda ma procedurę odzyskiwania)
- Jeśli doszło do transakcji finansowej — skontaktuj się z bankiem
- Zgłoś do CERT Polska: cert.pl
- Jeśli doszło do wyłudzenia pieniędzy — zgłoś na Policję
Numery i kontakty kryzysowe
| Instytucja | Kontakt | Kiedy |
|---|---|---|
| 116 111 — Telefon Zaufania dla Dzieci | telefon, całą dobę, bezpłatny | kryzys emocjonalny dziecka |
| 116 123 — Telefon Zaufania dla Dorosłych | telefon, całą dobę, bezpłatny | wsparcie dla rodzica |
| 800 100 100 — Linia dla rodziców i nauczycieli (FDdDS) | telefon, bezpłatny | grooming, przemoc |
| Policja | 997 lub 112 | przestępstwo |
| Dyżurnet.pl | formularz online | nielegalne treści w sieci |
| CERT Polska | cert.pl | incydenty cyberbezpieczeństwa |
| Zdjęcie NASK | zdjecie.nask.pl | usuwanie intymnych zdjęć nieletnich |
| Helpline.org.pl | helpline.org.pl | wsparcie psychologiczne |
Po incydencie — następne tygodnie
Obserwuj dziecko
Po incydencie online dziecko może doświadczać: trudności ze snem, wycofania, zmiany nastroju, lęku przed szkołą lub korzystaniem z urządzeń. To normalne reakcje. Jeśli utrzymują się ponad 2 tygodnie — skonsultuj się z psychologiem.
Działania długoterminowe:
- Nie zabieraj dziecku dostępu do internetu jako kary — odizolowanie utrudnia szukanie pomocy
- Wzmocnij filtrowanie treści i ustawienia prywatności
- Ustal nowe zasady korzystania z urządzeń — razem z dzieckiem
- Zawrzyj lub odśwież Rodzinna umowa bezpieczeństwa w internecie